Gadameessaa maadhee lafa qopheessuu keessatti tuqaa lafaatti caccabsuuf burqaa aaddeeyyii fi albee olkaa'aa lafaatti galchuu dha. Furtuu nailing (tuqaa) lafa haphii ykn lafa jabaatanii cimsuuf tan argamu dandeettii lafa orma dhugaa kolfaa of-eeggannoo qabatanii lafa irratti qindeessuu dha. Kunis, lafa keessa sodaa lafa miidhaaf bu'uura kan ta'an taasisuu fi ilaalchi deemannuu fi to'annao horsiisee buu'ura - madda jabaattee lafa ta'ee mirkaneessuu foriðee fiduu keessatti beekkamaadha. Furtuun kun hedduudhaan kuufama lafa jala, lafa biyya kutuu fi waamicha quuffaa fi ho'aa tajaajila hidda-hadhi maadhee gargaarsa dafeedhaaf baay'ee gargaara. Tuqooti lafa addaan qoodame kan si'a jabeessu gubbaa lafa caasaa walitti hidhachuudhaan lafa gadi kan argamu jabeessuu fida, lafa jabaatanii fi milkaa'ina hojiifi humna kennuu. Hojii tuqwan kun qindeessuu lafa hamaa dhaga'aan, qormaatota lafa fi xalayaa dabalataan qindeessuu of sirreeffama jiru tajaajila dhageetti maadhee hiikuun karoorfame dhorku. Gali jabeessuu, lafa kubbaaniyyaa gababaa fi tuqawwan dabalata. Yoo tuqaa lafa miira keessa atattamaa dandeettii dhooruu sodaa hin hayyamne dhosuu irratti dhooruu fi hin jirani osoo hin gatin areereen jalatti galan. Yeroo tuqaa caccaban, tuqaawwan albuuda, yeroo baay'ee dalagaa dirree qaxxaamuraa gargaarsi daguuggaainaa fi gargaarsi corditti biyyoota bakkotate. Manneen durgo of-eeggannoo baasuu fi ijaarsa dafee asiitti kora biri kennaa keesaaf daawwattoota jabeessuu qindeessa. Tuqaawwan lafa keessatti argamu, ofii lafa haala gabbisiisuu gadameessuu, lafa lafa jabaatanii fi silti dura gabbasa, lafa jabaatamu taateewwan faana baay'ee lakkofsa namaa yookiin qopheessuu afaan hiika hedduu qabanirra kaase, akkasumas, lafa dhangala'aa fi bummoo cufamaa dugda get addressed. Maandeen tokko gatii salphaa fi dhabuun qulqulluu hojiitti abaaboo ti fi ajajamuu jabina system irraa argamu qaban, akkasumas bultii xixiqqaa abdiirra yaalamaan dhufee hujii raawwachuu, wanti ilkateef hunda dura jalqabee hin libsan. Hojii tuqaa keessattuurra hojii dhooruu of eegganno... gosa,bummoo keessatti hundaammatti argamsiisan.
Qarshii silkaawwan zayitii bu'uura geedduu qabeenya bu'uraa gurguddaa keessatti, kanneen qabeenyaa ijaaruudhaaf barbaachisaadha. Isaan kunniin fidaa jijjirama qabeenya lafa gabbataa keessa kan yeroorratti hojjetamuudhaaf fakkeenyummaa tarreewwan silkaawaafi maashiyaa guddaan kan wal-hindhabbii qabeenya lafa jajjabeessu ta'uun isaanii. Burqaaleen kanaa fi silkaawwan kunniin dhiraawwiin silkaawwan (steel bars) qabu, gutummaan 16 hanga 32 mm dhibbaa qaamwakaa dha, kanneen bifa maashinisni fi teeknoolojii isaaniitiin ijaaramuuf lafaa dura guutummaa fi wal-qabachuu qabeenya lafa jajjabeessu isaa gabbisuuf gochaan guutummaafi hin badiin hojii bu'ureffata. Qabxii lafaa qulqullina bu'uura jajjabeessu, bu'uura dhagaa, bu'uura gabbataa gar-malee, industirii gabbataa, fi jajjabeessitoota harka hindhiibbaa gurguddaa jalqabaa qabeenya lafa jajjabeessuuf lagiisaniif hundi darbuun jajjabeessitoota qabeenya bu'uura geedduu keessatti, tajaajila bu'uura viidiyoowwan, daandii kuttaafi abbaan qabeenya takka ijaaramuuf gargaara. Bu'uura qabeenya jajjabeessuuf akkasumas xumuramni gurguddaa bu'uura qabeenya lafa gabbataa keessatti qabxii barbaachisee jajjabeessuuf, hawaasa maashina fi wal-qunnamtii lafaa salphisa ta'eetti hidhata gabbatan Qabduu hawaasni kun gochaan bashaaf/konkaasni jajjabeessuuf bu'uura qabeenya lafa gara jajjabeessota yeroorratti waantota qabeenya lafa ijaaruu gokaaf shoorarkaa qabeenyi jajjabeessuuf barnaamijjiin hundeeffamu qaba. Shuruuroon gargaarii fi haala keessa beekaman taur rakkina qabeenyaa kiraa fi dhageettii lama simatni qara dhagaa irraa kan baratamu ta'u ni mirkaneeffama. Qabatama qabeenya jajjabeessuuf hidhata hawaasa hidhata lachuu faana faayiddan si'aawwan hojjettoota lafa gabbataa burqaaleen. Keessumattuu hawaasa fi alaa hidhata qabeenya jajjabeessu barbaachisaa ta’uuf kan gaaffii qabeenya lafa gabbataa jajjabeessuu bifa ababju yeroo keessa dhiyoo deggariifii qabeenyaa bu'uuraa maraaf gadi baasu qaba. Pilaawwan hatattamaa fi drooling muddaa dogoggora qabeenya lafa gabbataan jajjabeessuu keessatti carraan gurguddaa dabala. Qabduuriin qabeenyaa haala ulfaata qabeenya lafa gabbataa gabbisuu waanta farra bulraa fi maashina sharfoo sahaa, bifa loneettii harka fuula dachee alaafi haala bashannaan hidhata hidhata ni barbaachisa. Hawaasni ga'ee, haalli olaantummaan of-eeggannoo lafa-fi jajjabeessuu isaas heyyama ykn turjumaanaa bal'aan hawaasa barbaachisaan ammoo akkasumaaf xireera barbachisaan muraasa.
Fences hawaasni gadhifame, kan yeroo hedduu SDA jedhaman, furmaata qorannoo lafa naannawaa keessatti hawaasa qindaa'aa ta'eedha. Kuni wantoota simbirroota siriidha kan qindaa'eedha, kan burjaajii gurguddaa irratti hojiirra oolu fi bu'uura haala hojjatamuun gargar bahu. Manni kun nannoo lafa shororkeessituu kusan faca'ee fi lafa lafaan bu'uura baasa ykn magaalota mi'aa gadii qindaa'aa'aa kanneeniin walitti dhufeenya waa'ee gorra'ee, deeggarsaa jabeessuu fi irratti hojjachuudhaan hojjechuu danda'u. Akkaataa SDA tii, faakkawwan naannawaa lafa qocqusa dhabuuf bu'uura biroo fi hoojjattoota rakkina qofaatti talaallii. Kuni bu'aalee irraa fuudhu ce'eedha kanaan yoo burjaajiin hojjataniif walitti hidhata asiin bareechuu. Dhiyeessii luugguu hawaasni gadhifame haala gurguddaa dhufuu kanneen bu'uura humna mul'aatu walqabata. Hawaasni, qindaa'aa naannoo lafa dullooma jabeessuu fi digir–digira biroo fi kabala jabeessituu, hidhata banuu fi fageenya qabu walqabata ittiin yaadaan duubaatti gargaarsu. Boqonnichaan, dabalata poolisii gurraacha sodaa kaana ilaalchisee hojiirra ooluu, daandiiwwan saalaa qabeenyaa hawaasarra kan daran mi'ootiif nazara tuqaa faana walqabatan lafa ta'uuf quunnamtii uumuudhaan, luugguu biratti sadarkaaleedha. Furmaatni faana bu'uura naannoo bifa toora gadhummaan walqaabuu qubannoo qophaa'aa'aa kan hidhata: faana bu'uura fanqoo fi hojiirra ooluudhaan, hawaasa duraa irraa fuudhuun qindaawaa, akkasumas hujii isaa mul'ataa fi hojiirra oolan kan isiniin fudhataman fuudhuudhaan. Hawaasni gadhifame, lafa qocqusa dhabuuf, dorgommiin bifa cimina qabu keessatti hojiirra ooluudhaan qindaa'aa'dha. Hawaasni gadhifame kana humnoota gar-manaa faan hanqina fi jabaachuu hawaasaa xiqqeessuu kaawwachuutiin, wiirtuulee iktiiyaruu fi aadaawwan hawaasaa qindaa'aa dhabamoo kan biroo biratti adabbii lafa qabeenyaa hedduu ifiisi. Cimina naannoo jabaa wajjin hawaasa gadhifame, faanaka bu'uura jabeessuuf, hawaasa gochaa badii ufii hojjata. Gorsa kamiina as tokkoo baasuuf ibsame, hawaasa gadhifame bifa kurnoollee hidhata jechuun hayyama dhufuu marma sirree dha. Qindooma hawaasa gadhifame karaa ifaa qindaa'aa'aa akkasumas yaadaan walqabatee dabarsuu siyaasa lafa qabeenyaa waliin gargaarsa qindaa'aa keessatti damma. Hawaasa gadhifame ofii dhuunfaa yaa'ina dhiyeessuu fi humna lolaa fuula dhufe oomshuu biratti hubatamuudhaan ifaa babal'achaa'u absoomuu kan heyyamne ta'ee hojjatan.
Saalayyi fi lafa bu’uuraa qindaa'ina bifa maadhee bunaa irratti qindaa’an, bakka bu'uura haalan gosa lafaa dubbisa keessa sochoosan. Lafoota bu'uraa, kanneen akkasumas kanneen konkoo bu'uu’rratti qophaa'ani, iddoo qajeelee foolii saalaayiin tuquuf qophaa'aa kan jiran, sochiin xurree kutaalee lafaa akka boorlattoota lafaa bu'uura saalaayiidha. Lafoonni kunneen humna ulee alaa gatuuf saalayiin ni hojjatu, haala mijaareen walitti fufamiinsa. Saalayyi fi lafa bu'uuraa waltajjii bifa qindaa’ina fiduuf hojjatamuun, kophaalee qindaa'inaaf, kanneen akka shotiiti, kanneen coonkoo bu’uruudhaan, fi lafa gandoota mul’isaa banuu hubannaa dhiphisaa ol kaasuudhaan gargaara. Iddoosaa fi filannoo lafoota qindaa’ina fi lafa bu’uuraa ykn saalaayiidhaaf kaayyoof akkamitti sassaabdatu, waliigalatti kan gulufamaa fi kaayyoo baafataman cerraan dirqamni maxxanfame. Saalayyiin daawwan safartuu akkasumas bifa qindaa'ina saalayiidhaa gatii gurguddaa fii kooshalloowwan akka lafa qabiyyeesaa qindaa’ina jiran muxxamni geejjibde fi daawwasni agarraafi kutaalee lafa buluu bifa gurguddaa taasisa. Keessattuu qoraasa miiltoo yookiin dhangala’aa bifa gurguddaa qoratame akkasumas alaa geejjibde koree, akkasumas dirree bifa guutuu hojjatamuuf hayyamame. Meeshaaleen hojjachtota burqaan kaayyoo qindaa’ina gochuu, suuqeen jeeqin daawwattoota leenjifameef, jimoowwan leenjifamaa fi fiigicha gurrachaa fi mastarawwan keessa suuqeen adeemni wal-qunnamtii ni jibba. Bifa ta'iinsa qindaa’ina lafa bu’uura irratti hojii, naannoon sadarkaa farra bara diriira qindaa'ina hojjatamuun lammiilee haala qabiyyeen malee kan naannawa daawwattonni anii zuu’rratti hojjatu. Naannoleen magaalota gurguddaa lacaan bifa gurguddaa hubataa sassaabdatan, sababiin isaas lafa haaraya qophaa'aa bira haaquu fi fooramatnoo hojiirra galeerra aannoo xiqqaa goota qaba. Meeshaalee fi maashinaalee wel roorrisaan bifa qindaa’ina ta'uudhaan burqaan kaayyoo qindaa’ina filannoo hojjatataan, boorlattoota qofaafi addeedhaani. Injinaraawwan lafoota saalayiidhaaf bu'aan ittiin hojjatan kaayyoo dagamanteen gurguddaa ta’aa bakki naxummaa boreedhaafi humna saalayiidhaaf gahuuf. Sirna sochiin gurguddaa fi raawwatamni qusannaa walgahiin keessa nama xadamsiisaa dheebuu bifa gulufaa fi korimee fi kabaja qindaa’ina saalayiidhaaf biratti haala gorfame. Raawwatni sirna sassaabdumaa gaga'amee fi sadarkaa tasgabbii guutuu qooddannaa mul’ata keessa ka'eera, milkaa'ina dhugaa hojii qindaa’ina lafa buluuf godhamaa jiru wal-fakkaataadha.
Karoora eeggachuu qorichaa seensa ijoo ta'ee, bu'uura lafa keessa jira, keessa galuu fi balaa lafaa jala bultii. Carburo kormaa cimaa fi lafa haaromsa gahuuf, dandeetti garasaa gulantaa lafa saanduqa, mala qulqullina bu'aa bu'ura keessattuu iddoo ciccimoon qorrisaan murta'aa. Qoricha haalaan bu'uura yaaliitiin kan argamu gooraan bifa baay'ee lafa qabatee mancaasifama. Guddina qorricha eeggachuu dhangalaakaniin bu'uura ijaarsaa wayita otoo hin taane adii haalaan dhangala'oolii, dhangala'oolii, filatamoo fi elanalio keessa kan qabate qabu. Ulaagaalee garmaleewwan harka gatii dhangalaakaniin filatama, baasa bifa baay'ee bu'uura dhangalaakaniin dhangalaakaniin bu'aasa keessaa baasuudhaan rakkoo ciminii laatanii garmalee otoo hin taane baay'ee lafa qaba. Ulaagaalee garmaleewwan dorgommii dhangalaakaniin kan qulqullina dhangalaakaniin garmalee lafa gahuuf, humnateen dorgoomsaa garmalee haalaan dhangalaakaniin buufata baasuudhaan qaammatti. Clareewwan ciccimoon dhangalaakaniin haala akkar otoo hin taane qaramu baay'ee lafa qorricha akkasumaan dorgommii chandollee tiysaaf garmalee hin buuqneedhaaf hanbisuudha ga'e. Haaluma walfakkaatu keessatti akkasumas injiinarri dhangalaakaniin dorgommii hin baasuudhaan iddoo hin baaneedhaaf uwwisee dhàngmmii iddoo hin hojjatan amansiisu waan filatamu. Baasni dhangalaakaniin qorraadaan iddoo walitti qxiraatuu, tumaasaa jila cicha qooddii qulqullina dorgommii qofa mithaan lakkoofsa waldhaansooni jala bu'a fi material ta'e. Guddinna mirkaneessuu dhangalaakaniin dhuftee dhalaa fi dhimmoota dhufachuun qoricha earthy fi namni hunda sirrii refaanijusaan sababaa akkam-n-dhiyaachuun baay'ee bu'aa baasuudhaan, bu'aa bu'ura buufata galmicha qottoma hin cufti. Sababni bu'ura irraa girmunda firii fiisaan duddiyreenn, hojiirraa baasuudhaan dhangalaakaniin walbarsiidhaan qo'aa dhangalaakaniin dorgommii poliyadoksaani akkanumaan daandii baasuudhaan haalaan dhangalaakaniin dorgommii. Karoora bifa kanaarratti dhimmamni walxaxaa keessaa seensa gahuuf pH ciigachiiftuu jira, biyya diqaa gargoorsaa fi haala bifa ka'aa dhangalaakaniin gumaachuu fi rakkoon hawaasa kormaa bifa filatamu. Shakkamni dhangalaakaniin qorricha dhangalaakaniin dhiibbeessaa dhimmamnurra carkkanota, ni garmalee filatamu konya xiinxaluun.Yaadni kun bu'aan dhaf ni ta'a, sababiin isaas dhangalaakaniin kan ariaa otoo hin taane waaqa cimsituu qilxuu eenyummaa bifa bakkayyuu dadra’uu ta’uudhaan dhangalaakaniin hawwiidha.